Grzybobranie należy na Słowacji do popularnych aktywności i dla wielu osób jest nieodłączną częścią lata i jesieni. Wyprawa do lasu nie zaczyna się jednak dopiero przy pierwszym znalezionym grzybie. Trzeba odpowiednio się ubrać i obuć, przygotować koszyk i pozostałe wyposażenie oraz, oczywiście, wiedzieć, czego właściwie szukamy w lesie.

Jeśli wybieracie się na grzyby w obcym kraju, dochodzi jeszcze jedna drobnostka – język. Jak po polsku i słowacku powiedzieć koszyk, kalosze albo repelent? Jak nazwać poszczególne części grzyba? I czy znacie polskie nazwy grzybów, które powszechnie zbieramy na Słowacji?

Dlatego przygotowaliśmy praktyczny słowacko-polski słownik dla grzybiarzy. Podzieliliśmy go tematycznie, aby łatwo było znaleźć potrzebne w danej chwili słowa i wyrażenia. A ponieważ przy nauce języka obcego nie wystarczy wiedzieć, jak dane słowo się pisze, możecie również posłuchać jego wymowy.

Do lasu warto wybrać się w ubraniu, które ochroni nas przed pogodą, kleszczami oraz zadrapaniami od gałęzi i gęstej roślinności. Najlepiej sprawdzą się długie rękawy i spodnie, najlepiej w jaśniejszych kolorach, na których łatwiej zauważyć kleszcze.

Nakrycie głowy chroni przed słońcem, chłodem, owadami i gałęziami. Dobre skarpety pomagają natomiast odprowadzać wilgoć, utrzymują stopy w cieple i chronią je przed nieprzyjemnymi pęcherzami.

Ubranie powinno być dopasowane do pogody. Na deszcz przyda się także nieprzemakalna warstwa. Ważne jest również wygodne i solidne obuwie, w którym można bezpiecznie poruszać się po mokrym lub nierównym leśnym terenie.

English Język polski
Poľština
Język słowacki
Slovenčina
long trousers
(US: long pants)
długie spodnie
dlhé nohavice
long-sleeved T-shirt
koszulka z długim rękawem
tričko s dlhým rukávom
waterproof jacket
nieprzemakalna kurtka
nepremokavá bunda
raincoat
peleryna przeciwdeszczowa
pršiplášť
waterproof footwear
nieprzemakalne obuwie
nepremokavá obuv
hiking boots
buty turystyczne
turistické topánky
wellington boots
(US: rain boots / rubber boots)
kalosze
gumáky
good-quality socks
dobre skarpety
kvalitné ponožky
headwear
nakrycie głowy
pokrývka hlavy
hat
kapelusz
klobúk
cap
czapka z daszkiem
šiltovka
scarf
chustka
šatka

Na kilkugodzinną wyprawę do lasu warto przygotować się wcześniej. Odpowiednie wyposażenie ułatwi nam zbieranie grzybów, pomoże w ich rozpoznawaniu i orientacji w terenie i może przydać się także w razie drobnego urazu lub niespodziewanej sytuacji.

Ważne jest również, aby pamiętać o odpowiedniej ilości jedzenia i płynów oraz o ochronie przed owadami. Podczas dłuższego pobytu w lesie warto mieć przy sobie także niezawodny sposób nawigacji i możliwość wezwania pomocy. Ponieważ korzystanie z GPS może szybciej rozładowywać telefon, dobrze zabrać ze sobą również przenośną ładowarkę, zwłaszcza jeśli wyprawa niespodziewanie się przedłuży.

English Język polski
Poľština
Język słowacki
Slovenčina
mushroom picking gear
wyposażenie grzybiarza
hubárska výbava
wicker basket
wiklinowy koszyk
prútený košík
mushroom knife with a brush
nóż grzybiarski ze szczoteczką
hubársky nôž so štetcom
pocket guide to mushrooms
kieszonkowy atlas grzybów
vreckový atlas húb
rucksack
(US: backpack)
plecak
batoh
map
mapa
mapa
GPS navigation
nawigacja GPS
GPS navigácia
mobile phone
(US: cell phone)
telefon komórkowy
mobilný telefón
power bank
przenośna ładowarka do telefonu
prenosná nabíjačka na mobil
first-aid kit
apteczka
lekárnička
insect repellent
repelent
repelent
bottle of water
butelka z wodą
fľaša s vodou
snack
przekąska
občerstvenie

Przy grzybobraniu nie wystarczy wiedzieć, jakiego grzyba szukamy. Równie ważne jest wiedzieć, gdzie go szukać. Poszczególne gatunki grzybów preferują bowiem różne środowiska i mogą być związane z odmiennymi warunkami. Miejsce idealne dla jednego gatunku nie musi więc odpowiadać innemu.

Doświadczony grzybiarz nie patrzy więc tylko pod nogi, ale uważnie obserwuje także swoje otoczenie. Wiedza o tym, gdzie skierować uwagę, może podczas grzybobrania zadecydować o tym, czy wrócimy z pustym, czy pełnym koszykiem.

English Język polski
Poľština
Język słowacki
Slovenčina
Where do mushrooms grow?
Gdzie rosną grzyby?
Kde rastú huby?
Mushrooms grow…
Grzyby rosną…
Huby rastú…
in a deciduous forest
(deciduous forest)
w lesie liściastym
(las liściasty)
v listnatom lese
(listnatý les)
in a coniferous forest
(coniferous forest)
w lesie iglastym
(las iglasty)
v ihličnatom lese
(ihličnatý les)
in a mixed forest
(mixed forest)
w lesie mieszanym
(las mieszany)
v zmiešanom lese
(zmiešaný les)
on a tree / by a tree
(tree)
na drzewie / przy drzewie
(drzewo)
na strome / pri strome
(strom)
by a bush
(bush)
przy krzewie
(krzew)
pri kríku
(krík)
along a path
(path)
wzdłuż ścieżki
(ścieżka)
pozdĺž chodníka
(chodník)
at the edge of a forest
(forest edge)
na skraju lasu
(skraj lasu)
na okraji lesa
(okraj lesa)
in a clear-felled area
(clear-felled area)
na zrębie
(zrąb)
na rúbanisku
(rúbanisko)
in a meadow
(meadow)
na łące
(łąka)
na lúke
(lúka)
on a slope
(slope)
na zboczu
(zbocze)
na svahu
(svah)
in a valley
(valley)
w dolinie
(dolina)
v doline
(dolina)
by a stream
(stream)
przy potoku
(potok)
pri potoku
(potok)
on the ground / in the ground
(ground)
na ziemi / w ziemi
(ziemia)
na zemi / v zemi
(zem)
in the soil
(soil)
w glebie
(gleba)
v pôde
(pôda)
in moss
(moss)
w mchu
(mech)
v machu
(mach)
under leaves
(leaves)
pod liśćmi
(liście)
pod lístím
(lístie)
among conifer needles / under conifer needles
(conifer needles)
w igliwiu / pod igliwiem
(igliwie)
v ihličí / pod ihličím
(ihličie)
on a tree stump
(tree stump)
na pniu
(pień)
na pni
(peň)
on wood
(wood)
na drewnie
(drewno)
na dreve
(drevo)

Grzyby mogą przybierać bardzo różnorodne kształty, a poszczególne gatunki różnią się między sobą nie tylko ogólnym wyglądem, ale także budową i szczegółami poszczególnych części. Dlatego podczas grzybobrania warto znać podstawową budowę grzyba i umieć prawidłowo nazwać jego poszczególne części.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o słownictwo. Kiedy wiemy, z jakich części składa się grzyb, łatwiej też ocenić, na co zwracać uwagę podczas jego oglądania i jakie szczegóły obserwować. Różnice w poszczególnych częściach mogą być ważną wskazówką przy rozróżnianiu podobnych gatunków, także wtedy, gdy grzyb jadalny przypomina grzyb trujący.

English Język polski
Poľština
Język słowacki
Slovenčina
fruiting body
owocnik
plodnica
mycelium
grzybnia
podhubie
cap
kapelusz
klobúk
stem
trzon
hlúbik
flesh
miąższ
dužina
gills
blaszki
lupene
tubes
rurki
rúrky
pores
pory
póry
spines
kolce
ostne
ring
pierścień
prsteň
volva
pochwa
pošva
bulb
bulwa
hľuza
spores
zarodniki
výtrusy

Każdego znalezionego grzyba warto dokładnie obejrzeć, zwrócić uwagę na jego wygląd i stan oraz porównać go z tym, co wiemy o danym gatunku.

Grzybiarz ocenia przede wszystkim, jaki gatunek grzyba znalazł, a dopiero później, czy jest on zdrowy i nadaje się do zbioru. Znajomość nazw poszczególnych części grzyba pomaga przy tym lepiej orientować się w atlasie grzybów i dokładniej porównywać cechy, które obserwujemy u znalezionego grzyba. Na przykład to, jak zachowuje się pierścień u czubajki kani, a jak u muchomora. 🍄🔎🤨

W razie wątpliwości zawsze lepiej zostawić znalezionego grzyba w lesie, niż ryzykować pomyłkę z grzybem niejadalnym lub trującym. Zawsze zbieramy tylko grzyby, które znamy!

English Język polski
Poľština
Język słowacki
Slovenčina
look for mushrooms
szukać grzybów
hľadať huby
find a mushroom
znaleźć grzyba
nájsť hubu
pick mushrooms
zbierać grzyby
zbierať huby
pluck a mushroom
zerwać grzyba
odtrhnúť hubu
cut off a mushroom
odciąć grzyba
odrezať hubu
clean a mushroom
oczyścić grzyba
očistiť hubu
examine a mushroom
obejrzeć grzyba
preskúmať hubu
identify the mushroom species
określić gatunek grzyba
určiť druh huby
compare a mushroom with a mushroom guide
porównać grzyba z atlasem grzybów
porovnať hubu s atlasom húb
edible mushroom
jadalny grzyb
jedlá huba
inedible mushroom
niejadalny grzyb
nejedlá huba
poisonous mushroom
trujący grzyb
jedovatá huba
poison / poisoning
trucizna / zatrucie
jed / otrava
mushroom poisoning
zatrucie grzybami
otrava hubami
Is this mushroom still suitable for picking?
Czy ten grzyb nadaje się jeszcze do zbioru?
Je táto huba ešte vhodná na zber?
This mushroom is…
Ten grzyb jest…
Táto huba je…
healthy mushroom
zdrowy grzyb
zdravá huba
wormy mushroom
(worm)
robaczywy grzyb
(robak)
červivá huba
(červík)
young mushroom
młody grzyb
mladá huba
old mushroom
stary grzyb
stará huba
damaged mushroom
uszkodzony grzyb
poškodená huba
mouldy mushroom
spleśniały grzyb
plesnivá huba
colour change after cutting
zmiana koloru po przekrojeniu
zmena farby po rozrezaní
mushroom smell
zapach grzyba
vôňa huby

A na koniec to, co najważniejsze – same grzyby. Wybraliśmy przede wszystkim gatunki należące do najczęściej zbieranych na Słowacji i w Polsce, uzupełnione o kilka dobrze znanych grzybów trujących, które warto znać.

Przy nazwach grzybów warto wyjaśnić również różnicę między słowami huba i hríb.
🍄 Huba to ogólne określenie, do którego należą na przykład borowiki, czubajki, pieprzniki, gołąbki czy muchomory.
❗Hríb jest natomiast węższym określeniem konkretnej grupy grzybów.

Każdy hríb jest więc hubą, ale nie każda huba jest hríbem. Właśnie dlatego w całym artykule używamy ogólnych słowackich określeń huba i hubár (grzybiarz), a nie hríb i hríbar (zbieracz borowików).

Słowacy powszechnie używają jednak obu tych określeń tak, jakby były synonimami. Zwykle mówią „ideme na hríby”, nawet jeśli mają nadzieję przynieść z lasu nie tylko borowiki, ale także czubajki, kurki czy inne jadalne grzyby. 😅

Ciekawostka dla Słowaków:
huba, grzyb i borowik

Słowackie huba i polskie grzyb są określeniami ogólnymi. Polskie grzyb oznacza więc grzyba w ogólnym znaczeniu, a nie tylko słowacki hríb. Słowackiemu hríb w bardziej precyzyjnym znaczeniu odpowiada polskie borowik.

😵‍ Dlatego na przykład słowackie „ideme na hríby”, gdzie słowa hríby używamy potocznie w odniesieniu do grzybów ogólnie, po polsku będzie brzmiało „idziemy na grzyby”, a nie idziemy na borowiki. 🙈

A uwaga: język polski ma również słowo huba, ale oznacza ono określony typ grzyba nadrzewnego rosnącego na drewnie, a nie grzyby w ogólnym znaczeniu.

Myśleliście, że po huba, hríb i borowiku mamy już dość? Ależ skąd! 😄 Jeszcze jedna mała pułapka językowa.

Polacy rozróżniają bowiem, w jaki sposób jad lub trucizna dostaje się do organizmu. Jeśli przez ugryzienie, ukąszenie czy użądlenie, coś jest jadowite. Jeśli zatrujemy się czymś, co zjemy lub wypijemy, czyli przez spożycie, jest to trujące.

A co z jedovatą rybą? 😄 Jeśli zatruje was dopiero po zjedzeniu, po polsku jest trująca, a nie jadowita.

Słowacki tego nie komplikuje. 😄 Nie rozróżnia, w jaki sposób trucizna dostała się do organizmu. Dane zwierzę, roślina, grzyb czy cokolwiek innego jest po prostu jedovaté.

English Język polski
Poľština
Język słowacki
Slovenčina
mushroom picking
grzybobranie
zber húb
(colloq. hubárčenie)
mushroom picker
grzybiarz / grzybiarka
hubár / hubárka
We’re going mushroom picking.
Idziemy na grzyby.
Ideme na huby.
mushroom
grzyb
huba
bolete
borowik
hríb
penny bun / cep
borowik szlachetny
hríb smrekový
(colloq. smrekáč)
summer bolete
borowik usiatkowany
hríb dubový
(colloq. dubák)
pine bolete
borowik sosnowy
hríb sosnový
(colloq. borák)
bay bolete
podgrzybek brunatny
suchohríb hnedý
(colloq. masliak)
suede bolete
podgrzybek zajączek
suchohríb plstnatý
red-cracking bolete
podgrzybek złotawy
suchohríb žltomäsový
birch bolete
koźlarz babka
kozák brezový
(colloq. brezák)
hornbeam bolete
koźlarz grabowy
kozák hrabový
(colloq. hrabák)
aspen bolete
koźlarz czerwony
kozák osikový
(colloq. kozák)
orange birch bolete
koźlarz pomarańczowożółty
kozák žltooranžový
(colloq. kremenáč)
slippery jack
maślak zwyczajny
masliak obyčajný
(colloq. masliak; sopliak)
weeping bolete
maślak ziarnisty
masliak zrnitý
(colloq. masliak; sopliak)
variegated bolete
maślak pstry
masliak strakatý
(colloq. zajačik; strakoš)
larch bolete
maślak żółty
masliak smrekovcový
(colloq. smrekáč)
chanterelle
pieprznik jadalny
(colloq. kurka)
kuriatko jedlé
(colloq. kuriatko; liška)
saffron milk cap
mleczaj rydz
rýdzik pravý
false saffron milk cap
mleczaj świerkowy
rýdzik smrekový
salmon milk cap
mleczaj jodłowy
rýdzik lososovoružový
parasol mushroom
czubajka kania
bedľa vysoká
honey fungus
opieńka miodowa
podpňovka obyčajná
(colloq. podpenka; michalka)
dark honey fungus
opieńka ciemna
podpňovka smreková
(colloq. podpenka; michalka)
oyster mushroom
boczniak ostrygowaty
hliva ustricová
charcoal burner
gołąbek zielonawofioletowy
plávka modrastá
(colloq. holubienka)
green-cracking russula
gołąbek zielonawy
plávka zelenkastá
(colloq. holubienka)
field mushroom
pieczarka łąkowa
pečiarka poľná
(colloq. šampiňón)
wood blewit
gąsówka fioletowawa
pôvabnica fialová
blusher
muchomor czerwieniejący
muchotrávka červenkastá
(colloq. ružovka)
giant puffball
czasznica olbrzymia
vatovec obrovský
common puffball
purchawka chropowata
prášnica bradavičnatá
(colloq. prášivka)
☠️ death cap
☠️ muchomor zielonawy
☠️ muchotrávka zelená
☠️ destroying angel
☠️ muchomor jadowity
☠️ muchotrávka končistá
☠️ spring destroying angel
☠️ muchomor wiosenny
☠️ muchotrávka biela
☠️ panther cap
☠️ muchomor plamisty
☠️ muchotrávka tigrovaná
☠️ fly agaric
☠️ muchomor czerwony
☠️ muchotrávka červená
☠️ Satan’s bolete
☠️ krwistoborowik szatański
☠️ hríb satanský
(colloq. satan)
☠️ deadly fibrecap
☠️ włókniak ceglasty
☠️ vláknica začervenaná
☠️ livid pinkgill
☠️ dzwonkówka trująca
☠️ hodvábnica veľká

Słówka już znamy. Możemy ruszać do lasu!

Mamy nadzieję, że nasz polski i słowacki słownik grzybiarski pomoże wam nie tylko podczas czytania i rozmawiania o grzybach, ale także podczas prawdziwej wyprawy do lasu. A jeśli nie jesteście pewni wymowy któregoś słowa, po prostu go posłuchajcie. 🔊

No to koszyk w dłoń i ruszamy na grzyby!